Van 4 september tot 3 december is in Gent een prachtige expositie te zien van Stephan Vanfleteren, luisterend naar de titel 'Portret'. Zoals de titel van de expo reeds doet vermoeden, krijgen we hier dus portretten voorgeschoteld. En wat voor portretten, zou ik daar meteen aan toe willen voegen.

Vanfleteren is een groot portrettist die het wezen van iedereen die voor zijn lens verschijnt op meesterlijke wijze weet bloot te leggen. Status, maatschappelijke positie? Eenmaal bij Vanfleteren voor de lens is dit van geen enkel belang meer. Je wordt enerzijds onderdeel van 'zijn wereld' en anderzijds legt hij werelden van de geportretteerden bloot waarvan zij wellicht zelf niet eens van op de hoogte waren.

De locatie van deze prachtige expo versterkt alleen maar de portretten van deze uitzonderlijk getalenteerde fotograaf. Het is in het voormalig wintercircus Mahy, op slechts een steenworp afstand van het Gentse centrum. Op de gevel lezen wij dat hier van 1894 tot en met 1944 het Vlaamse volk zich vergaapte aan de magie van het circus. Ik kan mij voorstellen dat de fotograaf geen passender decor kon bedenken voor zijn werk. Het versterkt op onnavolgbare wijze, het ademt nu een nog magischer sfeer, je hoort bij wijze van spreken nog de ijle nagalm van het geroezemoes en het opwellende applaus van het publiek uit de circusperiode.

Wat te zeggen over het werk zelf? Stuk voor stuk indringende portretten waarin op meesterlijke wijze  zowel scherpte als onscherpte op exact de juiste plekken zijn gelegd en de ogen de spreekwoordelijke spiegel van de ziel zijn. In sommige gevallen zelfs geen spiegel meer, maar deuren die rechtstreeks toegang tot de ziel van de geportretteerde verschaffen. Het is werk dat beklijft, waar je uren later nog van tolt op de benen. Als je al van een hoogtepunt mag spreken, dan is dat voor mij persoonlijk het prachtige portret van auteur Wolkers. Samen met zijn vrouw zittend in een auto. We zien de twee door de voorruit en het is de vrouw die Wolkers troost biedt. Je voelt bijna dat er een afscheid nadert en dat de kunstenaar er zich hoe dan ook mee dient te verzoenen. De liefde die hij hier van zijn vrouw ontvangt is van een buitengewone tederheid. Een goede tweede is het majesteitelijke portret van Hugo Claus. Een gebeeldhouwd hoofd, een keizer Nero van de Vlaamse letteren. Het Verdriet van België klinkt in deze plaat in al zijn octaven door. Je hoort bijna vanuit het hiernamaals de stem van de dichter/romancier, één van zijn wonderschone gedichten voordragend. Dit komt natuurlijk ook omdat ik zo kan verdrinken in de poëzie van deze oude meester. Dat maakt zo'n portret dan ook meteen extra indringend.

Lang hebben kompaan Ivo Bogaerts en ik in het midden van deze fantastische carrousel aan portretten gestaan. Stuk voor stuk zijn het dan iconen van een weerbarstige en krachtige schoonheid. Het werk van Vanfleteren is uiterst grillig. Soms lijkt een gelaat zelfs op een boom in de wind, waarvan de takken in woeste verbazing en verwondering heen en weer zwiepen. Of is dat juist het effect op mij, als toeschouwer?

We waren zo verdwaasd door de impact van deze beelden, dat we de auto, die op slechts een straat verwijderd van het oude wintercircus geparkeerd stond, niet meer konden terugvinden en uren door de stad Gent hebben gedoold...

Tekst & foto's: Huibert van der Meer